Lapidarium zabytkowej rzeźby nagrobnej
Lapidarium zabytkowej rzeźby nagrobnej znajduje się na terenie cmentarza parafialnego w Pińczowie. W wydzielonej części nekropolii zgromadzono liczne XIX-wieczne płyty nagrobne, klasycystyczne pomniki oraz fragmenty historycznych nagrobków, wykonanych głównie z charakterystycznego kamienia pińczowskiego.
Inicjatywa utworzenia lapidarium pojawiła się pod koniec lat 70. XX w. z inicjatywy Komisji Opieki nad Zabytkami Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze w Pińczowie. W 1979 r. wojewódzki konserwator zabytków Tadeusz Borsa zaproponował parafii urządzenie na cmentarzu specjalnej przestrzeni przeznaczonej do ochrony zabytkowych nagrobków. Prace organizacyjne powierzono Muzeum Regionalnemu w Pińczowie, a zgodę na realizację przedsięwzięcia wyraziła kuria diecezjalna w Kielcach. Było to pierwsze w ówczesnym województwie kieleckim lapidarium utworzone na cmentarzu grzebalnym.
W kolejnych latach prowadzono prace porządkowe, dokumentacyjne i konserwatorskie, często przy udziale społeczników i młodzieży szkolnej. W 1992 r. cmentarz w Pińczowie został wpisany do rejestru zabytków. Od lat 90. organizowane są również społeczne zbiórki na ratowanie najcenniejszych nagrobków.
W lapidarium można zobaczyć zarówno mocno zniszczone pomniki, jak i dobrze zachowane detale rzeźbiarskie – m.in. klepsydry, herby oraz krzyże prawosławne pochodzące z grobów urzędników carskich i ich rodzin. Na szczególną uwagę zasługuje pomnik nagrobny z 1803 roku, uznawany za najstarszy tego typu obiekt w województwie świętokrzyskim.
Od 2023 r. Muzeum Regionalne w Pińczowie wspólnie ze Związkiem Strzeleckim „Niepodległość” oraz Związkiem Harcerstwa Polskiego prowadzi działania na rzecz renowacji kolejnych pomników. Dzięki tym inicjatywom odnowiono już m.in. nagrobek Adolfa Zatwardowicza, współzałożyciela pińczowskiej Straży Pożarnej, a kolejne pomniki są obecnie poddawane konserwacji.
