Kraj: Polska, Kraków,
Datowanie: 1901 r.
Stan zachowania: zły – widoczne ubytki emulsji, zbrudzenia i zarysowania
Wymiary: 75,5cm x 100cm z ramą 82cm x 105 cm
Materiał: papier celoidynowy
Nr inw.: MP/AH/136
Technika: odbitka odbitka koloidowana
Fotografia przedstawia Adolfa Dygasińskiego już jako starszego mężczyznę, najprawdopodobniej u schyłku życia w 1901r. Wykonana jest w atelier Józefa Sebalda w Krakowie jako klasyczny portret studyjny popiersia, utrzymany w dostojnym, pełnym powagi tonie. Pisarz ubiorem wpisuje się w ówczesną elegancję inteligencką Widoczny fragment ciemnej marynarki i sztywno przylegający do szyi kołnierzyk białej koszuli. Centralnie pod brodą wywiązany fluar. Na pierwszy plan wysuwa się dość obfita, dłuższa broda z widocznymi, licznymi pasmami siwizny. Włosy rzadkie, gładko zaczesane do tyłu i na prawą stronę. Na twarzy widać już oznaki dojrzałego wieku, podpuchnięte powieki, zmarszczki wokół oczu. Spojrzenie pisarza jest skupione, jakby melancholijne. Fotografia ma charakterystyczny pożółkły odcień, na który składa się celowe, pierwotne tonowani obrazu na ciepły kolor (sepia) oraz naturalne starzenie się papierowego podłoża. Kartonik nosi wyraźne ślady upływu czasu. Brzegi są postrzępione, widać przebarwienia oraz drobne zagięcia faktury.
Zdjęcie ma format gabinetowy i naklejone jest na tekturkę. Pod zdjęciem znajduje się zielony podpis J. Sebald, przetarty herb Krakowa i jedna litera ,,R, zachowana z napisu ,,KRAKÓW’’. Na rewersie, zielonym tuszem, wykonane jest logo zakładu z nazwiskiem J. Sebald. Jest też podany adres zakładu, Kraków ul. Kolejowa 3, z lewej strony ciekawy dopisek „Zakład Art. Fotograficzny dawniej W. Rzewuskiego”. Jest też informacja, że: „Klisze przechowują się dla dalszych zamówień” informujący o tym, że można sobie dorobić wiele odbitek.
W latach 1901–1906 Sebald kierował zakładem przy Kolejowej 3, było to dawne atelier M. Bergtraumna, które działało tam do ok. 1897, i atelier Wanda, które funkcjonowało pod tym adresem na przełomie 1900/1901r. Dygasiński wraz ze swym przyjacielem Janem Borkowskim w 1901r. odbył podróż na południe Europy do Włoch i Francji. Kraków leżący w ówczesnej Galicji stanowił naturalny punkt przesiadkowy i towarzyski dla artystów i literatów z kongresówki podróżujących na zachód i południe Europy. Wizyta u Józefa Sebalda, krakowskiego fotografa, który słynął z portretowania elity kulturalnej, doskonale wpisuje się w tę podróż. Pisarz miał wówczas 62 lata. Wg starej karty inwentarzowej błędne datowanie zdjęcia na 1870 r. zapewne kojarzone z tym, że Adolf Dygasiński do 1877r. mieszkał w Krakowie. Zakład, który wykonał zdjęcie, Józefa Sebalda, nie istniał jeszcze w tym roku pod adresem Kolejowa 3.
Zmienia to podpis karty inwentarzowej i powinien on brzmieć: ,,Zdjęcie Adolfa Dygasińskiego z 1901r.”
Technika fotograficzna w tym czasie była zaawansowana używano szklanych negatywów albuminowych lub kolodionowych. Pozytyw otrzymywano stykowo, tj. poprzez wystawienie uczulonego papieru za negatywem w tzw. kopioramce na działanie światła dziennego zawierającego promieniowanie UV. Zaciemnione miejsca negatywu przepuszczały niewielką ilość światła przez co te partie na odbitce pozostawały jasne i odwrotnie. Uzyskiwany obraz był tej samej wielkości co negatyw. Po naświetleniu odbitka była płukana w celu usunięcia nienaświetlonych soli srebra, a następnie tonowana co w rezultacie nadawało jej odcień: brązowy, czerwono-brązowy, fioletowy a nawet niebieskawy. Następnie odbitka była utrwalana tiosiarczanem sodu i ponownie płukana. Bywała również pokrywana werniksem przez co powierzchnia stawała się bardziej błyszcząca i odporniejsza na starzenie. Papier, którego używano był bardzo cienki, gdyż manipulowanie grubszym byłoby trudne. Aby zapobiec zwijaniu się cienkiej odbitki zazwyczaj naklejano ją na tekturkę. Występowały one w wielu formatach, do najczęściej stosowanych należały: format wizytówkowy (carte de visite) i format gabinetowy.
Oprac. Edyta Paw
Literatura:
hthttps://zbiory.mufo.krakow.pl/artist/sebald-sheybal-jozef/tps://mhf.krakow.pl/?action=education¶m=kzf Marta Gołąb Srebrowe techniki fotograficzne Ochrona Zabytków 35/1-2 (136-137), 45-52
